Zaprzęg maziarza


Szkoła w obiektywie


      English    
Toczenie Wyrób łyżek Wyrób dziegciu Handel dziegciem Masło i ser Pieczenie chleba

Wielu Łemków zajmowało się sprzedażą wytwarzanych przez siebie produktów, lecz szczególnym zajęciem był handel mazią, w którym od połowy XIX w. do końca II wojny światowej specjalizowali się mieszkańcy Łosia. Początkowo Łosianie sprzedawali wytwarzaną przez siebie maź drzewną i dziegieć, jednak pod koniec XIX wieku zaprzestali produkcji a zajęli się ich sprzedażą, poszerzając asortyment o smary, oleje i inne ropopochodne produkty, w które zaopatrywali się w Gorlicach i Gliniku Mariampolskim. W przypadku, gdy handlarzowi zabrakło w drodze towaru, dokupował go w składach w większych miastach, a niektórzy Łosianie posiadali własne składy, do których towar dostarczano koleją.

Zajęcie okazało się bardzo dochodowe i pod koniec okresu międzywojennego trudniła się nim większość mężczyzn mieszkających we wsi. Ubożsi sprzedawali swój towar chodząc pieszo, niosąc towar na plecach, bogatsi przemierzali odległe trasy, jeżdżąc ciężkimi wozami okrytymi płócienną budą, zaprzężonymi w parę doskonałych koni. Ponieważ większość czasu spędzali na wozie, siedzisko było zawieszone na specjalnych sprężynowych uchwytach, które były rodzajem swoistych amortyzatorów.

Maziarze przebywali poza domem do 7 miesięcy. Na wiosnę zaprzęgali konie do wyładowanego towarem wozu i wyruszali w swój rewir, by powrócić dopiero jesienią. W drogę zabierali kuferek z bielizną, środki czystości, przybory toaletowe, kubek, sztućce, trochę żywności. Wóz nie służył do spania. Na nocleg zatrzymywali się u zaprzyjaźnionych, poznanych w czasie wędrówki gospodarzy, spali w stodole lub izbie. Charakterystyczny był ubiór maziarza: wysokie skórzane buty i bryczesy, a na głowie nieodzowny kapelusz.

Łosiańscy maziarze wędrowali po całej ówczesnej Europie: Austro - Węgrzech, Rosji i Prusach, znano ich w Warszawie, Łomży i w Lublinie, ich wozy docierały do Rygi, Wilna i Jekateryneburga. Po zakończeniu I wojny światowej i ustanowieniu nowych granic, kilku Łosian przez kilka lat nielegalnie handlowało mazią na terenie Czechosłowacji, przechodząc wraz z wozami granicę "na szwarc." Większość jednak ograniczyła się do handlu na terenie Polski poszerzając swoje rejony handlowe o Górny Śląsk, Wielkopolskę, Kujawy i Pomorze.

Odbiorcami mazi i innych produktów oferowanych przez maziarzy byli chłopi, dwory - do konserwacji i eksploatacji maszyn rolniczych, a szczególnie te, które posiadały tartaki, gorzelnie lub inne zakłady przemysłowe. Maziarze wkładali wiele wysiłku, by znaleźć stałych odbiorców, biorących od razu większa partie towaru, udzielali kredytów, zaopatrywali przez wiele lat z rzędu, tak, że często ojciec przekazywał odbiorców swojemu synowi. W ten sposób większość maziarzy miała swoje stałe rewiry handlowe.

Zarobki osiągane przez maziarzy były znaczne, a ich wieś - Łosie była uważana za jedną z najbogatszych miejscowości na Łemkowszczyźnie.

Profesja maziarza upadła po II wojnie światowej, kiedy granice odcięły dawne rynki zbytu, wysiedlenia wyludniły okoliczne wsie, a zmiany technologiczne ograniczyły zapotrzebowanie na maziarskie produkty. Ostatni wędrowny maziarz - Dmytro Kareł zakończył działalność w 1970 r.


Trasy maziarzy


   Webmaster: Bogdan Matała