Ikonostas


Szkoła w obiektywie


       
Zagroda Wnętrze izby Cerkiew Wystrój cerkwi Ikonostas Zabytki

Ikonostas to inaczej ściana z ikonami, która zajmuje w cerkwi centralne miejsce. Jest on swoistą rodzaju przegrodą miedzy tym światem, gdzie są ludzie - nawa główna, a tamtym światem - prezbiterium, miejscem niedostępnym dla wiernych, gdzie następuje największa ze świętości. Ikonostas zasłania przed oczyma ludzi to, co dla nich powinno być niewidoczne.

W każdej cerkwi układ ikonostasu jest ściśle określony. Każdy rząd ma swój układ ikon i swoje znaczenie.

Jest kilka ważnych elementów, dzięki znajomości których łatwo można zrozumieć trudną symbolikę ikonostasu. W Cerkwi Prawosławnej w Leszczynach znajduje się neobarokowy ikonostas z XIX wieku. Składa się on z czterech rzędów:

  • I: Rząd ikon namiestnych, wrota.
  • II: Rząd świąteczny (prazdniki).
  • III: Rząd apostołów (Deesis).
  • IV: Rząd proroków.
  • Zwieńczenie ikonostasu: Ukrzyżowanie wraz z medalionem Boga Ojca.

Kiedy wchodzi się do Cerkwi w Leszczynach, nasz wzrok "przyciągają" wyobrażenia dolnego rzędu (pierwszego) - są to tzw. ikony namiestne, umieszczone na poziomie wrót, które mają największe rozmiary. W centralnym punkcie tego rzędu umieszczone są Carskie Wrota - otwierane podczas nabożeństwa, przez które przechodzić może jedynie kapłan sprawujący Świętą Liturgię. Są one dwuskrzydłowe, wypełnione winną latoroślą. Po obu stronach Carskich Wrót, oddzielone od nich ikonami, znajdują się po lewej wrota północne, a po prawej wrota południowe, nazywane diakońskimi. Ozdobione są one również pędami winorośli i wizerunkami pierwszych męczenników - diakonów: Stefana i Wawrzyńca. Przez Diakońskie Wrota mogą przechodzić osoby pomagające w sprawowaniu nabożeństwa lub sam kapłan.

Na prawo od Carskich Wrót znajduje się duża ikona Chrystusa Nauczającego, który prawą ręką błogosławi, a w lewej trzyma otwartą księgę.

Idąc dalej w tym kierunku, za Diakońskimi Wrotami znajduje się ikona Św. Łukasza Ewangelisty. Jest to tzw. ikona świątynna (chramowa), która informuje jakiemu świętemu (czasem świętu) poświęcona jest cerkiew. Natomiast w tym samym miejscu z lewej strony znajduje się ikona Św. Mikołaja. Jest to "ikona miejscowego rzędu", na której podstawie można określić, jaki święty jest najbardziej czczony w tych stronach. Po lewej stronie Carskich Wrót również jest ikona Matki Bożej z Dzieciątkiem w przedstawieniu Hodegetria. Hodegetria (gr. wskazująca drogę, przewodniczka) to Bogurodzica stojąca, która trzyma Chrystusa na lewym ramieniu a prawą ręką wskazuje na jego postać. Chrystus siedzi wyprostowany błogosławiąc prawą ręką, a w lewej trzyma zwój lub księgę.

O ile pierwszy rząd daje nam poznać podstawowe momenty prawosławnego nauczania i właściwości miejscowego kultu świętych, to drugi rząd pozwala nam poznać wydarzenia historii Ewangelicznej. Ikony je przedstawiające nazwane są "ikonami pokłonu" (z gr. dodekaorton, z ros. prazdniki) i ustawione są w kolejności ich świętowania w roku liturgicznym. Rząd ten składa się z sześciu małych ikon, które obrazują tajemnice z życia Chrystusa i Matki Boskiej, będące zarazem dwunastoma największymi świętami w kalendarzu liturgicznym (idąc od lewej): Narodzenie Najświętszej Bogurodzicy, Wprowadzenie Bogurodzicy do Świątyni, Zwiastowanie, Narodzenie Chrystusa, Ofiarowanie, Chrzest - czyli Objawienie, Przemienienie, Wejście do Jerozolimy, Ukrzyżowanie, Zmartwychwstanie Chrystusa, Wniebowstąpienie Chrystusa, Pięćdziesiątnica - czyli Zstąpienie Ducha Świętego na Apostołów (lub Trójca Święta), Zaśnięcie Najświętszej Bogurodzicy. W środku, pomiędzy prazdnikami umieszczona jest Ostatnia Wieczerza.

Trzeci rząd nazywany często deisusnym (z gr. deisus znaczy orędownictwo, prośba, modlitwa wstawiennicza), symbolizuje modlitwę Cerkwi do Chrystusa. Modlitwę, która dzieje się teraz i która skończy się na Strasznym Sądzie. Kompozycja tego rzędu znana jest też pod nazwą trimorfion. W centrum rzędu (bezpośrednio nad Carskimi Wrotami i ikoną "Ostatniej Wieczerzy") znajduje się duża ikona, przedstawiająca Chrystusa na tronie (Pantokratora - Wszechwładcę), lub inaczej nazywaną "Spas w siłach". Ikona ta przedstawia Chrystusa jako groźnego sędzię całego wszechświata. Po obydwu stronach tej ikony znajdują się po trzy ikony ze stojącymi postaciami 12 apostołów.

Grupa Deesis przedstawiona w trzecim rzędzie ikonostasu nie jest ilustracją, czy też ikonograficznym zapisem wydarzeń biblijnych. Jest ona raczej wyrazem wiary Cerkwi we wstawiennictwo świętych za ludzkie grzechy.

Czwarty rząd ikonostasu wprowadza nas natomiast w czasy Kościoła Starotestamentowego. Wyobrażeni są tutaj prorocy, którzy zapowiadali to, co miało nadejść: Mesjasza i Dziewicę, z której narodzi się Chrystus. Rząd ten składa się z sześciu małych medalionów z głowami proroków ozdobionych ażurowymi obramieniami.

Góra ikonostasu uwieńczona jest wyobrażeniem Ukrzyżowania wraz z medalionem Boga Ojca.


Chrystus Nauczający


   Webmaster: Bogdan Matała